State of Life. Polish Contemporary Art within a Global Circumstance / Stan życia. Polska sztuka współczesna w kontekście globalnym

 

 

Curated by Jarosław Lubiak
Artists: Paweł Althamer, Ewa Axelrad, Mirosław Bałka, Wojciech Bąkowski, Michał Budny, Rafał Bujnowski, Olaf Brzeski, Marek Chlanda, Tomasz Ciecierski, Edward Dwurnik, Nicolas Grospierre, Aneta Grzeszykowska, Piotr Janas, Łukasz Jastrubczak, Adam Jastrzębski, Ewa Juszkiewicz, Agnieszka Kalinowska, Tadeusz Kantor, Leszek Knaflewski, Katarzyna Kobro, Tomasz Kozak, Katarzyna Kozyra, Zofia Kulik, Kamil Kuskowski, Norman Leto, Zbigniew Libera, Robert Maciejuk, Jan Manski, Angelika Markul, Anna Molska, Magdalena Moskwa, Jerzy Nowosielski, Roman Opałka, Ewa Partum, Włodzimierz Pawlak, Zbigniew Rogalski, Tadeusz Rolke, Zofia Rydet, Wilhelm Sasnal, Jan Simon, Aleksandra Ska, Łukasz Skąpski, Jan Smaga, Mikołaj Smoczyński, Magdalena Starska, Władysław Strzemiński, Alina Szapocznikow, Radek Szlaga, Leon Tarasewicz, Andrzej Wasilewski, Julita Wójcik, Andrzej Wróblewski, Monika Zawadzki, Jakub Julian Ziółkowski, Zorka Projekt
May 11 – June 24, 2015
National Art Museum of China, Beijing

Exhibition organized by Muzeum Sztuki, Łódź and Culture.pl
www.namoc.org

 

Text accompanying the exhibition. Courtesy of Museum of Art, Łódź

 

Stan życia. Polska sztuka współczesna w kontekście globalnym – wprowadzenie

 

1. Czarny chleb

 

Nie ma chyba w polskiej kulturze niczego ważniejszego niż chleb. Nie tylko wciąż jest głównym pokarmem, ale również zajmuje on centralne miejsce w narodowej i ludowej mitologii i symbolice, często o prasłowiańskich korzeniach. W tej mitologii jest życiodajną materią, umożliwiającą przeżycie. Jest też symbolem dostatku i pomyślności, gościnności (dzielenia się tym, co najcenniejsze) czy wreszcie płodności. Jednocześnie fundamentem polskiej tożsamości jest przekonanie, że nigdzie indziej nie ma tak dobrego chleba. Bez chleba nie można wyobrazić sobie życia w Polsce ani polskiej kulturystanowi więc pierwotną, podstawową i nieusuwalną materię polskości.

 

Cała ta mitologia i symbolika zyskuje zaskakującą reinterpretację w jednej z prac Moniki Zawadzki. Ujawnia się niej jednocześnie cała złożoność relacji sztuki współczesnej do narodowej kultury, tożsamości i świadomości. „Czarny chleb” to zabarwiona na tytułowy kolor rzeźba z żywicy przestawiająca naturalnej wielkości bochenek chleba z odciętą kromką. Oba elementy umieszczone są na złożonym w kostkę czarnym, bawełnianym T-shircie. Chleb zostaje przekształcony w obiekt, efekt specyficznej praktyki designu, którą artystka rozwija w swojej twórczości.

 

Monice Zawadzki chodzi o przeprojektowanie form życia, zarówno biologicznego jak i społecznego. Formy w jakich żyjemy nazywa artystka prowokacyjnie „mięsem”, jest nim każdy organizm. Artystka proponuje jego dekompozycję pokawałkowane mięso nazywa „masą”. Uzyskanie tego stanu umożliwia łączenie oderwanych części w nowe układy. „Masa” może być rozdrabniana jeszcze bardziej aż do momentu gdy stanie się tym, co Zawadzki nazywa „miazgą”, niezróżnicowaną, bezforemną materią, cielesnością pozbawioną organów i organizacji. Z tego stanu mogą wyłonić dowolne formacje życia. „Czarny chleb” jest pracą, ukazującą pierwszą fazę pokawałkowania, czy deformacji. Bochenek chleba jest uformowaną materią nieożywioną; jego pokawałkowanie w kanapki (przekształcenie w masę) jest warunkiem wstępnym do jego spożycia, przekształcenia w miazgętylko przeżucie chleba na miazgę czyni z niego życiodajną materię. Zawadzki analizuje zatem warunki przekształcenia materii nieożywionej w życiodajny pokarm.

 

Rzeźba ta zrywa całkowicie z wyobrażeniem chleba obecnym w polskiej mitologii i symbolice. Można powiedzieć, że Zawadzki wybiera chleb, ze względu na jego znaczenie w polskiej kulturze, ale z drugiej strony pozbawia go wszelkich relacji z tym znaczeniem, włączając go w rozważania o zupełnie innym charakterze. Chlebsymbol powiązany z polskością, zostaje przekształcony w obiekt sztuki globalnej, element artystycznego projektu, którego znaczenie nie mogłoby się ukonstytuować wyłącznie w relacji z kulturą narodową. Jednocześnie jednak można go potraktować jako to, czym artystka pochodząca z Polski chciałaby się podzielić z odbiorcami na całym świecie. Odcięta kromka chleba może stać się symbolem tego, co polska kultura chce wnieść do globalnej sztuki, tego, czym chciałaby się ona podzielić się z innymi kulturami.

 

2. Polska sztuka współczesna w kontekście globalnym

 

Twórczość Moniki Zawadzki można uznać za w pełni rozwinięty przykład sztuki globalnej. Artystka należy do pokolenia, które ma pełen dostęp do uczestnictwa w sztuce globalnej. Jeśli chodzi o sztukę polską jest to pierwsza generacja artystów, które mają ten dostęp dzięki temu, że polska scena artystyczna osiągnęła w ostatnich latach taki stopień rozwoju instytucjonalnego, który to zapewnia. Jeśli pełne uczestnictwo w sztuce globalnej jest zagwarantowane dopiero dla najmłodszej generacji artystów, to stawia to kwestię periodyzacji sztuki współczesnej w Polsce.

 

Kwestia ta jest o tyle złożona, że za przełomową datę w historii Polski uznaje się rok 1989, czyli moment transformacji politycznej i ustrojowej, której efektem było włączenie się Polski do światowego systemu gospodarczego i przyjęcie kapitalizmu w jego neoliberalnej wersji. Przełomowa data w historii politycznej kraju jest dość automatycznie przyjmowana za cezurę w historii sztuki (1).Ten sam rok Hans Belting wskazał jako cezurę dla zjawiska, które określił mianem sztuki globalnej (2). Dla Beltinga jest ona tożsama ze sztuką współczesną i powstaje w wyniku transformacji sztuki nowoczesnej. O ile jednak sztuka nowoczesna była określona przez polityczną i kulturową dominację Stanów Zjednoczonych i Europy Zachodniej i ich tradycje artystyczne, o tyle sztuka współczesna dzięki procesom globalizacji nie tylko pojawia się na obszarach pozbawionych tradycji kulturowej i artystycznej nowoczesności, ale co więcej nie jest już w żaden sposób wyrazem bezpośredniej dominacji dawnych zachodnich centrów. Sztukę współczesną jako sztukę globalną cechuje przede wszystkim jej strukturalne powiązanie z rynkiem sztuki, który jest głównym mechanizmem kreowania wartości artystycznych. Wyłania się ona jako kontynuacja i rozwinięcie niektórych nurtów sztuki nowoczesnej takich jak pop-art (szeroko rozumiany), sztuka nowych mediów (wideo, instalacja) czy sztuka konceptualna.

 

(...)

 

Jarosław Lubiak, 2015

 

1. Por. Izabela Kowalczyk, Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90., Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2002; Piotr Piotrowski, Agorafilia. Sztuka i demokracja w postkomunistycznej Europie, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2010.
2. Hans Belting, Contemporary Art as Global Art: A Critical Estimate, w: The Global Art World: Audiences, Markets, and Museums, red. Hans Belting, Andrea Buddensieg, Hatje Cantz Verlag, Ostfildern 2009.