Monika Zawadzki’s art are traces of presence leading to absence, it’s the removal of material from the surface and three-dimensional space, where an object is its own negation framed with a contour and topologically transformed by slight structural shifts, which from a different angle observe the same thing – the issue of subjectivation. Let’s consider the work “Tent and fireplace”. One is a variant of another. Longer and shorter sticks arranged in conical form. They both belong to the same formal order. They differ by the scale relatively determined in their mutual relationship. The smaller fireplace and the larger tent have been connected with a black string. In their relative distance they are each other’s identical trap. Snares placed in the heart of their relation.The fireplace recalls human life as absent gathering around a fire, which lights the darkness of the night, as an absent meeting place. At the same time tent is the absent shelter for an absent life, and an archetypical, mist delicately sketched primal hut, therefore also a topos of escaping the wild state and ‘vita nudae’, animal state. Both parts of this relation are linked by a surprising mutual abolishing. This forms a loop, because the negations are reflected by their poles and it is hard to identify the moment when assigning meaning and negating them ends. “Tent and Fireplace” is a loop with dual meaning: rotation and tool of oppression. The back fireplace is not only a mark left by a fireplace, burnt-out wood, and burnt-out house in case of the tent, but the flame itself is black as well, just like inhabiting. Both are emptiness. Combined together they open a circulation of meaning, a rotation. Thought follows the string. Bounces back from the tent’s wall. Returns. Follows towards the absent fireplace. Bounces back again and returns as a reflective loop, and the reflection looking for a conclusion becomes powerless. Because the rule of Zawadzki’s art is the removal of meaning built on the positively understood entitativity, which was turned inside out, leaving traces as shells. What’s inside is important, the absence of particular forms, and finally the absence of everything. That is why the vector of an object is not the surrounding, but its absent inside, which it itself observes.The observer repeats this object’s gaze and stands in front of the portal to the upside-down world, where meanings cross to the other side, without the knowledge whether there is any possibility of rescue and whether their silence can be a form of it. The negation of meaning is always a result of a work done by a removed object. However this is not a simple removal of what firstly ‘is’ and then turns to ‘was’. Emptiness is form, because an object is removed in itself, suspended between being and not being by a removal which determines its content and form. Therefore we deal here with ontology of removal, which does not belong to the order of presence, and even more so to the positive being, understood as convexity. However there is also a more essential theme, which permeates Monika’s works. It’s the impression that subjectivation, becoming a human being on basis of ‘principi individuationis’ is the trap mentioned earlier, as a state of loneliness by the power of separated desire. Because “I am” in this case means “I am alone.”In this sense the fireplace can only give cold flame, the house can only collapse, snap shut, like the snares that first lured the victim and now hold the individual in lonely suffering. From the house you go to the fire. From the fire you go to the trap. The work “Bathtub” exists in a similar formal order. Making holes in its surface in places where the head and extremities should be creates similar impression of absent presence. At the same time it has double, mutually exclusive meaning. On one hand it is the absence of a body, which was here. And at the same time the absence of life, which ended here. The absent body removes the absent life. And the absent life recalls the body as the absence in itself. The bathtub becomes an invariant of a coffin and the accelerator of negation, retaining the bond with the order of usefulness, and in the end becoming an impossible object. The holes make it impossible to drown, and at the same time become its practice. This way the absence present in the form of holes in the totality becomes a mark left by another absence of the body, which disappeared, which was here in order not to be. As Georges Perec writes: “Nothing resembles an abandoned place more than another abandoned place.” Therefore Zawadzki creates abandoned places, which are the mark left by other abandoned places. It’s an entire system of an ontology of absence, which is supplemented by a combinatory of body in case of her black-and-white graphic forms and epoxy sculptures, which work in two main areas. As a shift in the area of human body and its contamination with animal forms. The work of meaning is enabled here by removing any part of a body and placing it in an alien location, which becomes its location even more. Because every location is alien.For example the body climbs the stairs. An object moves on another object. However the object itself becomes steps in its etymological sense. A place for feet, which are feet because human in his world, that is a form of his subjectivation, becomes objectified. That is why a chair on which a man sits is reversed and sits on the man. Therefore in a world of producing what is handy, man becomes one of the objects. He is no more distinct than a chair. This way we get to the issue of anthropocentric viewpoint, which assumes that a human subject is the center of reality, a distinguished and active element of relation to being. However in Zawadzki’s works he is only one of the entities, because the gaze goes beyond the logic of desire, which conditions an individual as a subject, as well as its perception of its active, central position in the world. The death of desire, which is Monika’s viewpoint, presents the world as a place where the agglomeration of emerging and disappearing forms with no hierarchical structure is revealed. Zawadzki knows perfectly well that the anthropocentric viewpoint conditioned by desire strives for radical hierachization, which objectivises being, including itself. It is therefore the horror of the subject which in order to become, transforms everything into matters subjected to him for exploration, rules and hierarchized by violence. Although man is in the same place as a cow, an animal which became distant through violence which practices differences between human and inhuman. Monika’s work look at this state of things. It is however a look without looking, removing the subjective moment of expression as far as possible. It is after all a world after desire, which ended, got exhausted and is silent, and as such is and remains before our eyes invalidating the anthropocentric lie, and the semblance of identity. As Polański asked once in his movie “The Tenant”: “Tell me, what is the exact moment man ceases to be who believes himself to be? When they cut my arm off, I say ‘me and my arm’. If they removed my stomach and kidneys, I could say ‘me and my innards’. And if they cut my head off would I say ‘me and my head’? Or ‘me and my body’? Zawadzki asks this question when she puts a headless body in front of a pot with a head inside of it. A gesture no less cruel than hanging a dog killed by a man. Or when next to a finger with a finger tip cut off she puts this tip, the sliver. And finally there is the theme of disturbing the relation between the subject and the object. For Zawadzki, what pulls the human subject out of the field of objectivity – desire – was rejected and the ‘principium individuationis’ as the difference is determined, in case of subjects, by desires, which from a sphere of infinite possibility reach for limited trajectories of thought and movement. Only in limitation, in being determined an individual emerges from mass and pulp. However initially it belongs to the pulp circulation, which determines itself for a certain period of time as concrete beings conditioned by desires, in order to return to state of pulp and another conditioning by desires. This pulp is very close to a simple substance in the Spinozian sense. Determining is the negation of primal substance, the one true being, which has everything. Therefore, what seems positive, present and convex as denomination, possessing cerain features, in fact deserves to be called negative. A determined substance, as a particular fragment separated from the state of pulp, is finally the negation of basic substance, negating its infinity, which in case of subjects implies a certain purposeful structure. Subject is something negative, where it emerges in the infinite objectiveness of basic substance, where it is determined by desires. It is at the same time an impossible situation, because concrete subjectiveness is above all being determined beyond the rule of autonomous desire, by desires of others, or by the existing decay of matter. That is why the subject can only play with the objectiveness, a game which it loses in the end. It can only be an uncertain being. Not yet pulp, but not the subject anymore. The being determined as a particular desire is beaten and goes back to the object, which is next to the pulp. In Zawadzki’s art there appears also the subject, who gives up desire, or who is determined by the resignation in the field of desire. It’s the exhausted one. A man without will. Something on the meeting point of subject and object. In Zawadzki’s art we can see the transition from one into the other. Because it gives up the ‘principium individuationis’ it opens itself to all predicates-designations, negates absolutely and returns to the pulp, to the beginning, basic substance, where it by default belongs. How to understand the fact, that Zawadzki arrives at the substance, i.e. pure-undetermined being, by negation, and how is this possible that the result of negation is something and not nothing? Because pure being and not-being are the same thing here, the final result of abstracting procedure. The one that abstracts from subsequent possessions, and finally from all of possessions, arrives at pure existence which is the reverse of non-existence. Therefore the result of negation is basic substance, not yet differentiated. In case of Monika Zawadzki it is pulp.

 

Paweł Krzaczkowski (1), 2016

 

1. Curator, essayist, librettist, poet. Editor of “Recykling Idei” magazine, and its special, acrhitectural edition “Cena Architektury”. Publishes his texts on architecture, music, sometimes visual arts and literature. As a curator he organizes, among other events, concerts of contemporary music. As a librettist he works (or has worked) witch composers various composers: Sławowim Kupczak, Kacper Ziemianin, Dominik Karski, Sławomir Wojciechowski. He is finishing his book “Pokój 404”. Curator of “4 for Beckett” programme.

 

Sztuka Moniki Zawadzki to ślady po obecności, prowadzące do nieobecności, to usuwanie materiału z powierzchni i z przestrzeni trójwymiarowej, gdzie przedmiot jest swoją własną negacją obramowaną konturem i przekształcaną topologicznie poprzez drobne przesunięcia strukturalne, które z innego kąta przyglądają się temu samemu, problematyczności upodmiotowienia. Spójrzmy na pracę „Namiot i ognisko”. Jedno jest inwariantem drugiego. Raz dłuższe, raz krótsze czarne kijki ułożone w stożek. Oba przynależą do tego samego porządku formalnego. Różni je skala relatywnie określana w ich wzajemnej relacji. Mniejsze ognisko i większy namiot połączone zostały czarnym sznurkiem. We wzajemnym dystansie są dla siebie identyczną pułapką. Wnykami zastawionymi w sercu ich relacji. Ognisko przywołuje ludzkie życie jako nieobecne gromadzenie się przy ogniu, który oświeca ciemności nocy, jako nieobecne miejsce spotkania. Namiot to z kolei nieobecne schronienie dla nieobecnego życia i archetypiczna, najcieniej naszkicowana chatka pierwotna, a zatem topos wyjścia ze stanu dzikości i ‘vita nudae’, stanu zwierzęcego. Oba człony tej relacji nawiązują zaskakującą relację wzajemnego znoszenia. Tworzy się w ten sposób pętla, ponieważ negacje odbijają się od swoich biegunów i trudno wskazać moment, kiedy nadawanie znaczeń, a także ich znoszenie kończy się. „Namiot i ognisko” to bowiem pętla w dwojakim znaczeniu tego słowa: rotowania i narzędzia opresji. Czarne ognisko nie jest tylko śladem po ognisku, wypalonym drzewem i odpowiednio wypalonym domem w przypadku namiotu, ale też sam ogień jest tutaj czarny, podobnie jak zamieszkiwanie. Jedno i drugie jest pustką. Połączone ze sobą otwierają z kolei krążenie znaczeń, rotację. Myśl biegnie po sznurku. Odbija się od ściany namiotu. Zawraca. Biegnie do nieobecnego ogniska. Znowu odbija się i zawraca jako refleksyjny loop, a refleksja poszukując konkluzji staje się bezradna. Zasadą sztuki Zawadzki jest bowiem usuwanie znaczeń zbudowanych na pozytywnie rozumianej bytowości, która została przenicowana, zostawiając po sobie ślady jako skorupy. Liczy się to co w środku, nieobecność poszczególnych form, a wreszcie wszystkiego. Dlatego wektorem przedmiotu nie jest otoczenie, ale jego nieobecne wnętrze, któremu sam się przygląda. Obserwator powtarza to spojrzenie przedmiotu i staje przed portalem do przenicowanego świata, w którym znaczenia przechodzą na drugą stronę, bez wiedzy, czy istnieje dla nich jakieś ocalenie, i czy milczenie może być formą tego ocalenia. Negacja znaczenia jest z kolei zawsze rezultatem pracy usuniętego przedmiotu. Nie jest to jednak proste usunięcie tego, co najpierw jest, a potem było. Pustka jest tu generalną formą, dlatego że przedmiot jest usunięty sam w sobie, zawieszony pomiędzy byciem a niebyciem poprzez usunięcie, które określa jego treść i formę. Mamy zatem do czynienia z ontologią usunięcia, która nie przynależy do porządku obecności, a tym bardziej pozytywnego bycia, rozumianego jako wypukłość. Jest tu wszakże też bardziej zasadniczy wątek, który przenika twórczość prac Moniki. To impresja, że upodmiotowienie, stanie się człowiekiem na mocy ‘principi individuationis’ jest wcześniej wspomnianą pułapką, jako stan samotności na mocy wydzielonego pragnienia. Jestem oznacza tu bowiem zasadniczo jestem sam lub jestem sama. W tym sensie ognisko może dawać tylko zimny ogień, a dom może się tylko zapaść, zatrzasnąć jak wnyki, które wcześniej przywabiły ofiarę, a teraz trzymają indywiduum w samotnym cierpieniu. Od domu pójdziesz do ognia. Od ognia pójdziesz do pułapki. W podobnym porządku formalnym mieści się praca „Wanna”. Przedziurawienie jej powierzchni w miejscu głowy i kończyn tworzy podobne wrażenie nieobecnej obecności. Ma przy tym podwójne, wzajemnie się znoszące znaczenie. To z jednak strony nieobecność ciała, które tu było. Zarazem nieobecność życia, które znalazło tu koniec. Nieobecne ciało znosi nieobecne życie. Z kolei nieobecne życie przywołuje ciało jako nieobecność samą w sobie. Wanna staje się na tej zasadzie inwariantem trumny i akceleratorem negacji, zachowującym więź z porządkiem użyteczności, a w końcu stając się przedmiotem niemożliwym. Dziury uniemożliwiają bowiem utopienie się, zarazem będąc jego praktyką. W ten sposób nieobecność obecna poprzez dziury w całym staje się śladem innej nieobecności ciała, które zniknęło, które tu było, aby nie być. Jak pisze Georges Perec „nic bardziej nie przypomina opuszczonego miejsca, niż inne opuszczone miejsce”. Zawadzki zatem tworzy opuszczone miejsca, które są śladem innych opuszczonych miejsc. Jest to cały system ontologii nieobecności, do którego dochodzi kombinatoryka ciała w przypadku jej czarnobiałych form graficznych i rzeźb epoksydowych, które pracują w dwóch zasadniczych obszarach. Jako przesunięcie w obszarze ciała ludzkiego, oraz jego kontaminacja z formami zwierzęcymi. Praca znaczenia uruchamia się tutaj poprzez usunięcie jakiegoś elementu ciała i umieszczeniu w miejscu obcym, które jest tym bardziej jego miejscem. Każde miejsce jest bowiem obce. Ciało na przykład idzie po schodach. Podmiot przemieszcza się po przedmiocie. Sam jednak przedmiot okazuje się stopniami w jego etymologicznymi znaczeniu. Miejscem dla stóp, które dlatego są stopami, ponieważ człowiek w swoim świecie, który ma być formą jego upodmiotowienia, uprzedmiatawia się. Stąd krzesło, na którym siedzi człowiek, odwraca się i siedzi na człowieku. Stąd w świecie produkcji tego, co poręczne, człowiek sam staje się jednym z przedmiotów. Nie bardziej wyróżnionym ontycznie od krzesła. Trafiamy w ten sposób do kwestii perspektywy antropocentrycznej, która zakłada, że podmiot ludzki stanowi centrum rzeczywistości, wyróżniony i aktywny element odniesienia do bytu. U Zawadzki jest jednak tylko jednym z bytów, ponieważ jej spojrzenie wybiega poza logikę pragnienia, które warunkuje tak pojedyncze indywiduum jako podmiot, jak również jego wyobrażenie o swojej aktywnej, centralnej pozycji w świecie. Śmierć pragnienia, z której patrzy Monika, wyłania świat jako taki, gdzie wyjawia się nagromadzenie powstających i zanikających form, pozbawionych hierarchicznej struktury. Zawadzki doskonale przy tym wie, że antropocentryczne spojrzenie uwarunkowane pragnieniem dąży do radykalnej hierarchizacji, która uprzedmiatawia bycie, włącznie z nim samym. Jest to zatem horror podmiotu, który, by powstać, zamienia wszystko w poddane sobie do eksploracji materie, zarządzane i hierarchizowane na bazie przemocy. Choć człowiek jest tam, gdzie krowa, jako zwierzę, które oddaliło się poprzez przemoc, w której praktykuje różnicę pomiędzy ludzkim i nieludzkim. Twórczość Moniki przygląda się temu stanowi rzeczy. Jest to wszakże spojrzenie bez spojrzenia, usuwające jak najdalej subiektywny moment ekspresyjny. To w końcu świat po pragnieniu, który się skończył, wyczerpał i zamilkł, i jako taki jest i trwa przed naszymi oczami, unieważniając antropocentryczny fałsz, a wreszcie pozór tożsamości. Tak jak pytał kiedyś Polański w „Lokatorze”: „Powiedz mi, w którym dokładnie momencie człowiek przestaje być tym, za kogo się uważa? Kiedy odetną mi rękę, mówię ja i moja ręka. Kiedy wyjętoby mi żołądek i nerki, mógłbym powiedzieć ja i moje wnętrzności. A jeśli odcięto by mi głowę, powiedziałbym ja i moja głowa? Czy ja i moje ciało”. Zawadzki stawia przed nami to pytanie, kiedy sylwetkę ludzkiego ciała bez głowy stawia przed garnkiem, w którym umieszczona została głowa. Gest nie mniej okrutny niż powieszenie psa, któremu człowiek odebrał życie. Albo kiedy obok palca ze ściętym opuszkiem, stawia ten właśnie opuszek, resztkę. Wreszcie jest wątek zaburzenia relacji pomiędzy przedmiotem a podmiotem. U Zawadzki to, co wyciąga podmiot ludzki z pola przedmiotowości, czyli pragnienie, zostało bowiem odrzucone, z kolei ‘principium individuationis’ jako różnica określa się w przypadku podmiotów pragnieniami, które z obszaru nieskończonych możliwości sięgają po zawężone trajektorie ruchów i myśli. Tylko w ograniczeniu, w byciu określonym jednostka wyłania się z masy i miazgi. Pierwotnie przynależy jednak do cyrkulacji miazgi, która określa się na pewien czas jako byty konkretne warunkowane pragnieniami, by wrócić do stanu miazgi i kolejnego uwarunkowania poprzez konkret. Miazdze tej bardzo blisko do substancji prostej w sensie Spinozjańskim. Określanie to przecież negowanie substancji pierwotnej, jedynego prawdziwego bytu, który posiada wszystko. W związku z tym to, co wydaje się pozytywne, obecne i wypukłe jako określenie, posiadanie określonych cech, w istocie zasługuje na miano negatywności. Określona substancja, jako partykularne wydzielenie ze stanu miazgi, to w końcu zanegowanie substancji prostej, zanegowanie jej nieskończoności, które w przypadku podmiotów wiąże się z określoną strukturą celowościową. Podmiot jest czymś negatywnym, tam gdzie wyłania się nieskończonej przedmiotowości substancji prostej, gdzie określa się poprzez pragnienia. Jest to zarazem sytuacja niemożliwa, ponieważ konkretna podmiotowość to przede wszystkim bycie określonym poza zasadą autonomicznego pragnienia, przez pragnienia innych, albo przez zastany rozkład materii. Dlatego podmiot może tylko grać z przedmiotowością, z którą ostatecznie przegrywa. Może być tylko bytem niepewnym. Jeszcze nie miazgą, a już nie podmiotem. Określone bycie jako konkretne pragnienie zostaje więc pokonane i wraca do przedmiotu, który sąsiaduje z miazgą. W sztuce Zawadzki pojawia się też podmiot, który rezygnuje z pragnienia, czy też którego określa rezygnacja w polu pragnienia. To wyczerpany. Człowiek bez woli. Coś na styku podmiotu i przedmiotu. U Zawadzki widać właśnie jego przejście od jednego do drugiego. Ponieważ rezygnuje z ‘principi individuationis’ otwiera się na wszystkie predykaty-określenia, zanegowuje absolutnie i wraca do miazgi, do początku, czyli substancji prostej, do której z zasady przynależy. Jak rozumieć fakt, iż do substancji, tj. czystego-nieokreślonego bytu, Zawadzki dochodzi poprzez negowanie, i jak to możliwe, że rezultatem negowania miałoby być jakieś coś, a nie nicość? Otóż czysty byt i niebyt są tutaj tym samym, krańcowym rezultatem procedury abstrahowania. Ta, która abstrahuje od kolejnych własności, ostatecznie zaś od wszystkich własności, dochodzi do czystego bytu będącego rewersem czystego niebytu. Stąd też rezultatem negowania jest substancja prosta, jeszcze nie zróżnicowana. W wypadku Moniki Zawadzki jest to miazga.

 

Paweł Krzaczkowski (1), 2016

 

1. Kurator, eseista, librecista, poeta. Redaktor „Recyklingu Idei” i specjalnego, architektonicznego numeru tego pisma pt. „Cena architektury”. Publikuje teksty dotyczące architektury, muzyki, czasami sztuk wizualnych i literatury. Jako kurator organizuje m.in. koncerty z muzyką współczesną. W roli librecisty współpracował bądź współpracuje z takimi kompozytorami jak Sławomir Kupczak, Kacper Ziemianin, Dominik Karski, czy Sławomir Wojciechowski. Kończy prace nad książką literacką „Pokój 404”. Kurator projektu „4 for Beckett”.